Διογκωμένοι λεμφαδένες: αιτίες και πότε χρειάζεται έλεγχος

Οι διογκωμένοι, «πρησμένοι» λεμφαδένες είναι ένα συχνό εύρημα που αντιμετωπίζει ο αιματολόγος. Είναι φυσικό να προκαλούν ανησυχία ωστόσο στις περισσότερες περιπτώσεις είναι καλοήθεις και σχετίζονται με λοιμώξεις ή φλεγμονές. Ορισμένες φορές όμως χρειαζονται περαιτέρω διερεύνηση.

Μπορεί να τους έχετε παρατηρήσει μόνοι σας  ή ιατρός άλλης ειδικότητας ή να είναι τυχαίο εύρημα σε κάποια απεικονιστική εξέταση πχ αξονική τομογραφία.

Τι είναι οι λεμφαδένες;

Οι λεμφαδένες είναι μικρές, σε μέγεθος φακής, αθροίσεις λεμφοκυττάρων και άλλων στοιχείων του ανοσοποιητικού συστήματος που φιλτράρουν τη λέμφο, η οποία έρχεται σε αυτούς με τα λεμφαγγεία. Φυσιολογικά δεν ψηλαφώνται.

Βρίσκονται τόσο εξωτερικά, στο λαιμό, τις μασχάλες και τους βουβώνες μας, όσο και εσωτερικά στο σώμα. Μαζί με το σπλήνα, το μυελό των οστών, τα λεμφαγγεία και το θύμο αδένα αποτελούν τους πυλώνες του ανοσοποιητικού συστήματος, που λέγεται λεμφικό σύστημα.

Ο ρόλος τους είναι να απομακρύνουν μικροβια, ιούς, παράσιτα, κατεστραμμένα και καρκινικά κύτταρα. Όλοι οι λεμφαδένες μας επικοινωνούν μεταξύ τους με τα λεμφαγγεία τα οποία σχηματίζουν έτσι ένα δίκτυο.

Η λέμφος φέρνει στους λεμφαδένες πρωτεΐνες, κομμάτια κυττάρων, μέταλλα, ξένες ουσίες και αφού φιλτραριστεί, επιστρέφει σταδιακά στο αίμα.

Τι είναι τα λεμφοκύτταρα;

Τα λεμφοκύτταρα είναι τα βασικά κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, που παράγουν αντισώματα (κάποια από αυτά) και χρειάζονται για την άμυνα έναντι  λοιμώξεων, αλλά και για την καταπολέμηση καρκινικών κυττάρων.

Λεμφοκύτταρα υπάρχουν στο μυελό των οστων, στα λεμφαγγεία, στις αμυγδαλές, στο σπλήνα, στο αίμα αλλά και σε βλεννογόνους οργάνων όπως στο εντερο.

Οι λεμφαδένες περιέχουν Β- και Τ- λεμφοκύτταρα οργανωμένα σε δομές που λέγονται λεμφοζίδια. Περιέχουν και άλλα κυτταρα της άμυνας, τα μακροφάγα και δενδριτικά.

Ανατομία: πού βρίσκονται οι λεμφαδένες στο σώμα μας;

Όπως φαίνεται στην εικόνα οι κυριότερες περιοχές με ομάδες λεμφαδένων  είναι:

• ο λαιμός
• οι μασχάλες
• η βουβωνικη περιοχή
• το μεσοθωράκιο
• η κοιλιά

*Δεν υπάρχουν λεμφαδένες στον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό.

Διόγκωση λεμφαδένων

Συμπτώματα

Οι διογκωμένοι λεμφαδένες αποτελούν ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά στο σώμα μας.

Ανάλογα με την αιτία τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Πόνο στην περιοχή του λεμφαδένα
• Ρινική καταρροή, πονόλαιμο ή βήχα
• Γενικευμένη διόγκωση λεμφαδενων σε πολλές περιοχές. Όταν συμβαίνει αυτό, μπορεί να οφείλεται σε λοίμωξη, όπως ο ιός HIV ή η λοιμώδης μονοπυρήνωση, ή σε πάθηση του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως ο λύκος ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή κακοήθεια όπως λέμφωμα.
• Πυρετό
• Νυχτερινές εφιδρώσεις
• Υφή: ένας διογκωμενος λεμφαδένας μπορεί να είναι σκληρος ή μαλακος, ανώδυνος ή επώδυνος, ευκίνητος ή καθηλωμένος. Πιο «ύποπτοι» είναι λεμφαδένες σκληροί, που μεγαλώνουν γρήγορα και δεν κινούνται όταν πιέζονται. Αυτό μπορεί να οφείλονται σε λέμφωμα, ή σε άλλο καρκίνο.
  
  

Ποιες είναι οι πιο συχνές επιφανειακές εντοπίσεις;

Οι πιο συχνές περιοχες που μπορεί κανείς να παρατηρήσει διογκωμένους λεμφαδένες είναι:

• Ο τράχηλος (λαιμος)
• Η μασχάλη
• Η βουβωνική περιοχή

Πού οφείλεται η διόγκωση; (λίγη θεωρία)

Σε περιπτώσεις ανοσολογικού (αντιγονικού) ερεθισμού για παράδειγμα σε μια φλεγμονή, τα λεμφοκύτταρα πολλαπλασιάζονται και διαφοροποιούνται σε κύτταρα ικανά να αντιμετωπίσουν το παθογόνο αίτιο.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, ένας ή περισσότεροι λεμφαδένες μπορεί να διογκωθούν αντιδραστικά (αντιδραστική λεμφαδενοπάθεια). Για παράδειγμα στην αμυγδαλίτιδα θα έχω διογκωμενους και επώδυνους λεμφαδένες πίσω από το αυτί και μπροστά στον τραχηλο.

Αντίθετα, σε κακοήθειες, οι λεμφαδένες γεμίζουν από καρκινικά κύτταρα που προέρχονται από κάποιο συμπαγή καρκίνο όπως μασχαλιαίοι λεμφαδένες σε καρκίνο του γειτονικού μαστού και αυτό λεγεται μετασταση.

Αν πάλι πρόκειται για λέμφωμα, τότε ο ιδιος ο λεμφαδένας διογκώνεται από τον πολλαπλασιασμό κλωνικών, ανώμαλων λεμφοκυττάρων.

Δηλαδη στην πρώτη περιπτωση τα κυτταρα είναι ξενα, ετερόχθονα (μεταστατικά), ενώ στη δεύτερη είναι αυτόχθονα κυτταρα του λεμφαδένα που έχουν όμως μετατραπεί σε αθάνατα,  κύτταρα λεμφώματος.

Σε ποιες περιπτώσεις έχουμε διόγκωση λεμφαδένων;

🔹  Συχνές (καλοήθεις)

• λοιμώξεις (ιογενείς, βακτηριακές)
• οδοντικά προβλήματα
• δερματικές λοιμώξεις

🔹  Λιγότερο συχνές

• αυτοάνοσα όπως ο λύκος, η ρευματοειδής αρθρίτιδα η σαρκοείδωση

🔹  Πιο σοβαρές αιτίες

• λεμφώματα
• λευχαιμίες
• μεταστάσεις

Πότε να δω αιματολόγο;

Όταν οι διογκωμένοι λεμφαδένες:

• Δεν έχουν εμφανή αιτία
• Είναι σκληροί , ακίνητοι, ανώδυνοι
• Συνεχίζουν να μεγαλώνουν ή παραμένουν για 2 έως 4 εβδομάδες.
• Υπάρχουν «γενικά» συμπτώματα, δηλαδη πυρετός, νυχτερινές εφιδρώσεις ή απώλεια βάρους.
• Βρίσκονται σε ασυνήθιστη θέση όπως η μασχάλη σας.
• Υπάρχει βήχας που δε βελτιώνεται
  
  

Αν παρουσιάζετε κάποιο από τα παραπάνω, συνιστάται ιατρική εκτίμηση.
Κλείστε ραντεβού για αξιολόγηση

Πώς γίνεται η διάγνωση;

• Ιστορικό
• Κλινική εξέταση: ο γιατρός αρχικά ψηλαφά ολες τις περιοχές όπου υπαρχουν λεμφαδενες αλλα και την περιοχη του σπλήνα για πιθανή διογκωση αυτου.  Η λεμφαδενοπάθεια μπορει να είναι εντοπισμένη δηλαδή μονο σε μια περιοχη ή γενικευμένη δηλαδη σε περισσότερες περιοχες. Στην ψηλαφηση υπολογίζει περιπου το μεγεθος και καταλαβαινει τη σύσταση του λεμφαδενα, πχ μεγάλοι και σκληροί λεμφαδενες είναι περισσοτερο ύποπτοι για κακοηθεια.
• Εργαστηριακός έλεγχος
• Απεικονιστικός έλεγχος
• Σε ορισμένες περιπτώσεις βιοψία λεμφαδένα
  
  

Ποιες απεικονιστικές εξετάσεις χρησιμοποιούνται;

Ανάλογα με την περιπτωση μπορει να γίνει έλεγχος με:

• Υπερηχογράφημα
• Αξονικη τομογραφια
• Μαγνητική τομογραφια
• PET-CT
  
  

Ποιες εργαστηριακές εξετάσεις χρειάζονται;

• Αυτό εξαρτάται από το ιστορικό και την κλινική εικόνα. Αν υπάρχει υπόνοια κάποιας λοίμωξης θα αναζητηθεί το αίτιο για παράδειγμα αντισώματα για τον ιό Epstein Barr, αντισώματα HIV.
• Αν υπάρχουν συμπτώματα από τις αρθρώσεις θα ζητηθεί ανοσολογικό πάνελ.
• Πολύ σημαντική είναι η γενική αίματος η οποία μπορεί να δείξει λευκοκυττάρωση σε περιπτώσεις λοίμωξης ή φλεγμονής. Αν ωστόσο έχει ευρήματα όπως αναιμία ή αυξημένα λεμφοκύτταρα τότε η παραπομπή σε αιματολόγο πρέπει να είναι άμεση.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Πότε χρειάζεται βιοψία λεμφαδένα;

• Όταν η λεμφαδενοπάθεια δεν υποχωρεί ή επιδεινώνεται μετρά από 4 εβδομάδες
• Υπάρχουν «γενικά» συμπτώματα δηλαδή πυρετός, νυχτερινές εφιδρώσεις ή απώλεια βάρους.
• Βρίσκεται σε ασυνήθιστη θέση όπως η μασχάλη ή το μεσοθωράκιο

Μπορεί ένας αντιδραστικός λεμφαδένας να μείνει για πάντα πρησμένος;

Ναι, μπορεί αν υπάρχουν επανειλημμένες φλεγμονές στο ίδιο σημείο.

Για παράδειγμα σε άτομα με υποτροπιάζουσα αμυγδαλίτιδα μπορεί να μείνουν λεμφαδένες ψηλαφητοί ψηλά στον τράχηλο. Το ίδιο και σε άτομα όπως αθλητές με κακώσεις ή καταπόνηση των κάτω ακρών μένουν μονιμά βουβωνικοί λεμφαδένες πρησμένοι.

Στις περιπτώσεις αυτές όμως το μέγεθος είναι σταθερό και όχι πολύ μεγάλο.

Ποια είναι η αντιμετώπιση της λεμφαδενοπάθειας;

Η θεραπεία για πρησμένους λεμφαδένες εξαρτάται από την αιτία.

• Εάν οφείλεται σε ιογενή λοίμωξη συνήθως υποχωρεί μετά την εξαφάνιση του ιού. Τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν τις ιογενείς λοιμώξεις.
• Λοίμωξη. Η συνήθης θεραπεία σε βακτηριακή λοίμωξη είναι τα αντιβιοτικά. Οι πρησμένοι λεμφαδένες που οφείλονται σε λοίμωξη από HIV θα χρειαστούν θεραπεία για HIV.
• Ανοσολογική διαταραχή. Σε παθήσεις όπως ο λύκος ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα η θεραπεία στοχεύει την αιτία.
• Καρκίνος.  Ανάλογα με τον τύπο του καρκίνου, η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργική επέμβαση, ακτινοβολία ή χημειοθεραπεία. Για λεμφώματα δείτε εδώ.

Πόσους λεμφαδένες έχω στο σώμα μου;

• Περίπου 400 με 800.