Λεμφώματα

Οι λεμφαδένες είναι μικρές, σε μέγεθος φακής, αθροίσεις λεμφοκυττάρων και άλλων στοιχείων του ανοσοποιητικού συστήματος. Βρίσκονται τόσο εξωτερικά, στο λαιμό, τις μασχάλες και τους βουβώνες μας, όσο και εσωτερικά στο σώμα. Μαζί με το σπλήνα, το μυελό των οστών και το θύμο αδένα αποτελούν τους πυλώνες του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα λεμφοκύτταρα είναι τα βασικά κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, που παράγουν αντισώματα (κάποια από αυτά) και χρειάζονται για την άμυνα έναντι των λοιμώξεων, αλλά και για την καταπολέμηση καρκινικών κυττάρων.

Το λέμφωμα είναι μια μορφή καρκίνου του λεμφικού συστήματος που εμφανίζεται όταν τα λεμφοκύτταρα, πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα. Συνήθως τα λεμφώματα εντοπίζονται σε λεμφαδένες, αλλά και στο σπλήνα, στο μυελό των οστών ή και σε άλλα όργανα όπως το δέρμα, ο εγκέφαλος, οι αμυγδαλές. Μπορούν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία και μάλιστα αποτελούν το συχνότερο είδος καρκίνου σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες.

Υπάρχουν δύο κύριες κατηγορίες λεμφωμάτων:

Και οι δυο κατηγορίες λεμφωμάτων είναι σε μεγάλο βαθμό ιάσιμες. Τα non-Hodgkin λεμφώματα έχουν πάνω από 60 υποκατηγορίες, οι οποίες έχουν διαφορετικού είδους θεραπεία. Γενικότερα διακρίνονται σε Β- (85% των περιπτώσεων)  και Τ- λεμφώματα (15%, στη Δύση, συχνότερα στην Ασία) ανάλογα με το είδος του λεμφοκυττάρου. Επίσης, ανάλογα με την ταχύτητα ανάπτυξής τους διαιρούνται και σε χαμηλής κακοήθειας/βραδείας εξέλιξης και υψηλής κακοήθειας/ επιθετικά,  χωρίς πάντως αυτοί οι όροι να μεταφράζονται σε επιβίωση, αφού πολλά από τα υψηλής κακοήθειας λεμφώματα είναι πλήρως ιάσιμα. Το συχνότερο από τα λεμφώματα υψηλής κακοήθειας είναι το λεγόμενο διάχυτο από μεγάλα Β- κύτταρα (30% όλων των non Hodgkin λεμφωμάτων), ενώ ο συχνότερος τύπος χαμηλής κακοήθειας είναι το οζώδες λέμφωμα.

Το λέμφωμα τύπου Hodgkin’s είναι ένα από τα πλέον ιάσιμα είδη καρκίνου εφόσον αντιμετωπιστεί σε πρώιμο στάδιο με ποσοστά ίασης 87-93%. Για τα non-Hodgkin λεμφώματα, τα ποσοστά ποικίλουν ανάλογα με τον τύπο. Ο πιο συχνός τύπος που είναι τα υψηλής κακοήθειας Β λεμφώματα έχει 5-ετή επιβίωση 55-72% ανάλογα με το στάδιο. Τα ποσοστά αυτά είναι απλώς μια στατιστική εκτίμηση και δε προβλέπουν φυσικά πόσο θα ζήσει ένας συγκεκριμένος ασθενής, αφού ακόμα και το ίδιο ακριβώς είδος λεμφώματος παρουσιάζει βιολογική ετερογένεια, ενώ μεγάλη σημασία έχει και η γενική υγεία τους ασθενούς.
Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν την «πρόγνωση», πρακτικά δηλαδή την επιβίωση και τέτοιοι είναι:
• Η ηλικία (<60 καλύτερα αποτελέσματα) • Το στάδιο • Η μη επέκταση του λεμφώματος εκτός των λεμφαδένων ή η περιορισμένη εντόπιση σε μια μόνο περιοχή εκτός λεμφαδένων • Η γενική κατάσταση υγείας • Τα επίπεδα της LDH του ορού (καλύτερη πρόγνωση αν είναι φυσιολογικά. Η τριχόπτωση εμφανίζεται με κάποιες από τις θεραπείες, μπορεί να μην είναι έντονη και είναι παροδική, δηλ τα μαλλιά γρήγορα ξαναβγαίνουν. Πέρα από τις διαφορές τους σε επίπεδο βιολογίας, δηλαδή διαφορετικό είδος κυττάρου προέλευσης, οι 2 κατηγορίες λεμφωμάτων έχουν πολλές άλλες διαφορές: • Τα non Hodgkin είναι πιο συχνά • Οι περισσότεροι ασθενείς με non Hodgkin είναι άνω των 55, ενώ στα Hodgkin η μέση ηλικία είναι τα 39 • Τα non Hodgkin εμφανίζονται οπουδήποτε στο σώμα ενώ τα Hodgkin λεμφώματα συνηθέστερα στο άνω τμήμα του σώματος δηλαδή λαιμό, θώρακα, μασχάλες • Τα Hodgkin συνήθως διαγιγνώσκονται σε πρώιμο στάδιο και θεωρούνται ένας από τους πλέον «εύκολους» στην ίαση καρκίνους. Αντίθετα, τα non Hodgkin συνήθως είναι πιο προχωρημένα στη διάγνωση. Η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο και το στάδιο του λεμφώματος, καθώς και τη γενική κατάσταση της υγείας και την ηλικία. Αδρά θα μπορούσαμε να διακρίνουμε τις εξής περιπτώσεις : χαμηλής κακοήθειας με περιορισμένη εντόπιση (στάδιο), χαμηλής κακοήθειας με προχωρημένη νόσο, υψηλής κακοήθειας με περιορισμένη εντόπιση και υψηλής κακοήθειας με προχωρημένη νόσο. Κύριοι τύποι θεραπείας: • χημειοθεραπεία • ανοσοθεραπεία • στοχευμένη θεραπεία • ακτινοβολία • αυτολογη μεταμόσχευση μυελού των οστών και CAR T-cell θεραπεία (κυρίως σε υποτροπές). Χημειοθεραπεία: τα τελευταία χρόνια πολλά νέα φάρμακα δοκιμάζονται σε κλινικές δοκιμές, κάποια από τα οποία χρησιμοποιούνται με μεγάλη επιτυχία όπως η μπενταμουστινη. Ανοσοθεραπεία: μονοκλωνικά αντισώματα που στοχεύουν σε αντιγόνα των λεμφοκυττάρων του όγκου. Αποτελούν εδώ και πολλά χρόνια αναπόσπαστο τμήμα της άνοσο-χημειοθεραπείας των λεμφωμάτων. Ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο τέτοιο είναι το rituximab, μονοκλωνικό έναντι του αντιγόνου CD20 των Β λεμφοκυττάρων. Η έρευνα μας έχει δώσει και καινούργιους παράγοντες όπως τα συζευγμένα αντισώματα στα οποια ένα φάρμακο-ανοσοτοξινη προσδένεται στο μόριο του μονοκλωνικου αντισώματος και “δολοφονεί” εκλεκτικά τα κακοήθη κύτταρα, καθώς και τα αντισωματα διπλής ειδικότητας (δι-ειδικά) που ενεργοποιούν τα Τ λεμφοκύτταρα του οργανισμού έναντι των Β κυττάρων του λεμφώματος. Στοχευμένη θεραπεία χρησιμοποιείται ιδίως στα λεμφωματα χαμηλής κακοήθειας με φάρμακα όπως το Ibrutinib, acalabrutinib, zanubrutinib, idelalisib, venetoclax, lenalidomide, τα οποία δεν είναι χημειοθεραπευτικα αλλά στοχεύουν σε ειδικά μοριακά μονοπάτια. Αναπτύσσονται και καινούργια. Η μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (stem cells): χρησιμοποιούνται τα ίδια τα αρχέγονα κύτταρα του οργανισμού σε μια προσπάθεια πλήρους εξάλειψης των καρκινικών κυττάρων μετά από μεγαθεραπεία. Γίνονται προσπάθειες με τεχνικές κάθαρσης του μοσχεύματος ώστε να μην περιέχει λεμφωματικα κύτταρα. Αυτός ο τύπος μεταμόσχευσης δεν απαιτεί χειρουργική επέμβαση, αφού το μόσχευμα λαμβάνεται μετά από κινητοποίηση με ένα παράγοντα που λέγεται G-CSF, αλλά και με άλλους και τελικά η λήψη γίνεται από το αίμα. Η αλλογενης μεταμόσχευση, δηλ από δότη σπάνια εφαρμόζεται και μόνο σε υποτροπή μετά από αυτολογη. CAR T-cell: Σε αυτή τη θεραπεία, κύτταρα του ανοσοποιητικού που ονομάζονται Τ λεμφοκύτταρα αφαιρούνται από το αίμα του ασθενούς και τροποποιούνται γενετικά στο εργαστήριο ώστε να εκφράζουν συγκεκριμένους υποδοχείς (που ονομάζονται χιμαιρικοί υποδοχείς αντιγόνου ή CARs) στην επιφάνειά τους. Αυτοί οι υποδοχείς προσκολλουνται σε πρωτεΐνες στην επιφάνεια των κυττάρων του λεμφώματος και ενεργοποιούν την ανοσολογική αντίδραση στον ασθενή. Υπάρχουν ήδη ενθαρρυντικά αποτελέσματα έναντι ορισμένων λέμφωμα των που δύσκολα αντιμετωπίζονται. Σήμερα έχει θέση στην πρώιμη υποτροπή (<12 μήνες) και τα πρωτοπαθής ανθεκτικά λεμφώματα. Χειρουργική εκτομή δεν έχει θέση στην αντιμετώπιση των λεμφωμάτων, εκτός από τις περιπτώσεις επιπλοκών πχ απόφραξης εντέρου από μία μάζα, που είναι πολύ σπάνιες. Να σημειωθεί ότι υπάρχουν και περιπτώσεις περιορισμένων, χαμηλής κακοήθειας λεμφωμάτων στα οποία η θεραπεία δεν αρχίζει αμέσως, αλλά μετατίθεται, μετά από περίοδο παρακολούθησης, για μελλοντική χρονική στιγμή ανάλογα με ορισμένα κριτήρια. Οι θεραπείες δίδονται σε κύκλους, συνήθως 6 ή περισσότερους. Μετά το τέλος της θεραπείας γίνεται παρακολούθηση σε τακτά διαστήματα. Προσοχή στην επανεμφάνιση των αρχικών συμπτωμάτων ή νέων λεμφαδένων (κίνδυνος υποτροπής).